Geen categorie

Praten over klimaatverandering zonder ruzie

13 januari 2020

Je bent bezorgd over klimaatverandering, je bent overgestapt op groene stroom, je eet minder vlees en steunt de maatregelen die de overheid neemt om klimaatverandering tegen te gaan. En dan zijn er familieleden, vrienden en kennissen, die roepen dat het onzin is of dat het toch niet helpt omdat Nederland zo’n klein landje is. Herken je dat?

Gerrit Hiemstra heeft een aantal tips om wel in gesprek te gaan, maar ruzie te vermijden:

  • Benadruk de positieve kanten van de verduurzaming (schonere lucht, minder lawaai en minder vaak naar de garage door elektrische auto’s, een lagere energierekening, gezonder door minder vlees en meer fietsen).
  • Laat zien dat verandering van alle tijden is en ons vooruitgang heeft gebracht
  • Praten is beter dan elkaar via sociale media de waarheid zeggen
  • Heb geduld, van mening veranderen kost tijd

Waar je voor op moet passen, zegt Roxanne van Iperen in een artikel in Vrij Nederland, is om andere mensen de maat te nemen of ze wel “klimaatzuiver” genoeg zijn. Dat is niet de manier om mensen te overtuigen. Bovendien, het gaat om de echte grote veranderingen in onze energievoorziening en het aanbod van producten en dat kan alleen met overheidsmaatregelen worden bereikt.

Mensen die klimaatverandering ontkennen kun je niet altijd met wetenschappelijk bewezen feiten overtuigen. Toch kan het handig zijn te weten wat er wetenschappelijk vaststaat als iemand beweert dat het niet warmer wordt op aarde of dat klimaatverandering niet door de mens wordt veroorzaakt. Er is een handige website, Skeptical Science, waar de wetenschappelijke antwoorden op allerlei beweringen op een rij zijn gezet, in het Engels en voor een deel ook in het Nederlands. Zie ook het artikel in de New York Times.

lees meer
urgendaPraten over klimaatverandering zonder ruzie

De Europese Green Deal

17 december 2019

Te midden van het sombere nieuws over de klimaattop in Madrid, is er een hoopvol lichtpuntje uit Brussel: het voorstel voor een Europese “Green Deal” (AD) van de hand van Eurocommissaris Frans Timmermans. Het is nog niet echt een concreet voorstel voor maatregelen, maar meer een agenda voor de komende tientallen jaren om de Europese Unie in 2050 de eerste klimaatneutrale economie van de wereld te maken. Klimaatneutraal betekent: de uitstoot van alle broeikasgassen samen is “netto nul”. Dat wil zeggen als er nog uitstoot is van moeilijk te verduurzamen activiteiten, zoals vliegen of zware industrie, dan staat daar tegenover dat er evenveel CO2 uit de lucht wordt gehaald met behulp van bossen, vastlegging in landbouwgrond en andere technieken. Die doelstelling is inmiddels door het Europees Parlement en de Europese Raad van regeringsleiders goedgekeurd (Volkskrant). Om dit doel in 2050 te kunnen bereiken zal ook het tussendoel voor 2030 moeten worden aangescherpt; het is nu 40% reductie ten opzichte van 1990. Het voorstel is om dat aan te scherpen tot 50-55%.

De Green Deal is niet alleen maar een klimaatagenda, maar ook een sociale en economische. Klimaatneutraliteit vraagt om een grote verbouwing van de Europese economie. Deze transitie gaat bijvoorbeeld voor de mensen die werken in kolenmijnen en kolencentrales in onder andere Polen betekenen dat ze ander werk moeten zoeken. Daarvoor zal een groot transitiefonds van naar verluid 100 miljard dollar worden gecreëerd, waarmee dat makkelijker gemaakt kan worden. Mensen zullen zich de sluiting van de Nederlandse kolenmijnen in de jaren zestig herinneren door de komst van aardgas. Toen is er ook veel geïnvesteerd in nieuw werk en in sociale voorzieningen voor mijnwerkers. De economische agenda betekent veel investeren in innovatie om de omslag naar een duurzame energievoorziening en een duurzame industrie goed te laten verlopen en er ook economisch van te kunnen profiteren. Het betekent ook dat Europa bereid is een CO2 heffing te leggen op geïmporteerde producten als die niet aan dezelfde duurzaamheidseisen voldoen als er in de EU zelf gelden. Hiermee kan de industrie beschermd worden tegen oneerlijke concurrentie.

De Green Deal agenda omvat een grote transitie voor alle belangrijke economische sectoren. Dat zal nog een enorme inspanning (NRC) vergen van Frans Timmermans en van goedwillende lidstaten om dat voor elkaar te krijgen. Dat roept de vraag op hoe Nederland zich gaat opstellen ten opzichte van de voorstellen. Aan de ene kant is het goed nieuws dat Europa dezelfde kant op wil als Nederland met het Klimaatakkoord is ingeslagen. Dat zal het een stuk gemakkelijk maken. Maar, Nederland heeft, zoals afgesproken in het regeerakkoord, in de EU gepleit voor een 55% reductiedoel in 2030. Dat zou zomaar eens kunnen gaan gebeuren, terwijl er nog helemaal geen plan ligt om die 55% in Nederland te gaan halen. Sterker, met het huidige Klimaatakkoord komen we niet verder dan zo’n 45% (PBL). Nederland behoort ook tot de zuinige EU lidstaten, waardoor plannen voor een fonds van 100 miljard Euro niet automatisch op Nederlandse instemming kunnen rekenen. Het wordt nog een spannende tijd.

lees meer
urgendaDe Europese Green Deal

Werkgroepen

2 december 2019

Zie hieronder de werkgroepen. Wil je meedenken over één of meerdere onderwerpen of heb je een tip? Geef het hiernaast aan.

  • Het organiseren van “ludieke/ aandacht trekkende acties”, waarbij het aspect “duidelijker herkenbaarheid/ specifiekere boodschappen” en de volgende punten uit de suggesties wordt meegenomen:
    1. Met kinderwagens naar het Malieveld: “geen trekkers maar duwers”
    2. Publieke tribune inspreken – laten horen/ zien
    3. Minder braaf
    4. Grootouders delen zakjes lucht uit (Edda)
    5. Krachten bundelen met andere klimaat- en natuurgroepen
    6. Koor met kleinkinderen en grootouders starten
    7. Een kinderlied componeren over het klimaat en de jeugd- presenteren op het jeugdjournaal of Instagram

Namen: Edda Pauw, Leny Hurley- Crefeld, Ted Agens, Yohanna Hermans, Leny Cobben, Cees de Gier, Richard Karamali.
Kernteam: Margriet Goddijn, Vita Sligter

2. “Persmomenten creëren/ in de media komen”, waarbij ook de volgende suggesties worden meegenomen:

  • BN’ers
  • Omroep Max + Koffietijd + Journaal + DWDD
  • Grootouder- denktank die
    • Reageert op de actualiteit
    • (ludieke) persacties verzint
  • Kleinkinderen met opa’s en oma’s samen vloggen: voor goede en eerlijke info: voeding, klimaat, etc.
  • Interviews in landelijke bladen
  • Persoonlijke verhalen naar voren brengen
  • Huis- en huisbladen aanschrijven
  • Plaatselijk bekendheid geven aan de doelstellingen van de Grootouders voor het Klimaat
  • Positieve verhalen onder de naam van Grootouders voor het Klimaat met vermelding van volgende pleinbijeenkomst in de buurt
  • Kinderen in de pers – kinderen hebben een toekomst nodig
  • Ambassadeurs met ingangen in de media
  • Lijst maken met potentiele ambassadeurs maken en persoonlijk benaderen met concrete vraag.
  • Pers direct aanspreken dat zij een enorme verantwoordelijkheid hebben in het verstrekken van informatie over klimaatverandering en gezondheidsrisico’s.

Namen: Herman Schols, Yohanna Hermans, Edda Pauw, Yolande Koblu.
Kernteam: Lowie en Sietse

3. Het organiseren van trainingen om klimaatgesprekken te voeren, waarbij de volgende suggesties worden meegenomen:

  • Inhoud
  • Geweldloos communiceren
  • Bent u Grootouder? Mag ik u het manifest sturen om te tekenen? Manifest? Zin om met gelijkgestemden bijeen te komen.

Namen: Jacob de Meijere, Hermien de Meijere, Han Jan Lamers, Egbert v.d. Hoek, Leny Hurley- Crefeld.
Kernteam: Margriet Goddijn, Philip Beekman

4. Wedstrijd CO2 besparen, waarbij de volgende suggesties worden meegenomen

  • Klimaatcup: tussen lokale clubs/verenigingen
  • Landelijke kampioenschappen met lokale voorrondes

Namen: Leny Hurley- Crefeld

5. Stem voor je kleinkind, met volgende suggestie:

    • Advertenties breed ondertekend

>> oppakken uiterlijk september 2020  ter voorbereiding voor de verkiezingen van 2021.

Namen: Gerard Beltman.
Kernteam: Vita Sligter

6. Inspreken

Er zijn al Grootouders voor het Klimaat die hebben of gaan inspreken. Nu hebben zich meer mensen gemeld en worden er de volgende suggesties meegenomen:

  • Gemeentelijke commissies
  • Provinciale commissies
  • 2e Kamer commissies
  • Grootouders met kennis regelmatig voorlichting laten geven aan politici en ambtenaren
  • Concrete maatregelen voor onze kleinkinderen voorstellen

Namen: Marlies Gommers (Gelderland), Leny Cobben, Leny Hurley- Crefeld. Al actieve grootouders: Piet Jansen (Zuid-Holland), Arie Bijl (Noord-Brabant).
Kernteam: Bert Metz, Vita Sligter, Philip Beekman

7. Lezingen

Meerdere Grootouders voor het Klimaat hebben al lezingen gegeven zie: lezingen
Nu hebben meer mensen zich gemeld en worden de volgende suggesties worden meegenomen:

  • Eventueel studenten werven
  • Kan op middelbare scholen, bejaardenhuizen, mbo’s
  • Studium Planetarium
  • Grootouders met kennis voorlichting geven aan politici en ambtenaren

Namen: Leny Cobben. Al actieve grootouders: Kees van Deelen, Eric Ferguson
Kernteam: Bert Metz, Philip Beekman, Sietse Brouwer, Lowie van Liere

8. Demonstraties effectiever maken, waarbij de volgende suggesties worden meegenomen:

    • (Groot)ouders voor het Klimaat op groot bord
    • In gesprek gaan met mensen op straat
    • Per bijeenkomst een specifiek thema
      • Eventueel sprekers uitnodigen
      • Koppelen aan andere politici
    • Eventueel passende publiciteit
      • Duidelijke boodschap
      • Grondwet artikel 21
      • Specifieke issues
  • Aandacht trekken a la Greta
  • Op straat op dezelfde tijd maar andere dorpen, steden
  • Steeds dezelfde boodschap

Namen: Cees de Gier, Richard Karamali, Ted Agens; actieve grootouders in Overijssel (Jan Woltinge), Noord-Brabant (Arie Bijl) en Limburg (Rene van der Luer) erbij betrekken
Kernteam: Anneke Duijndam

 

Via ouderenbonden de bekendheid van de Grootouders voor het Klimaat vergroten en acties samen doen.

De Grootouders voor het Klimaat in België hebben op deze manier heel veel ouderen bereikt. Hun demonstraties trekken meestal boven de 100 mensen.

Kerngroep: Vita Sligter

    Ja mag meerdere aankikken
lees meer
urgendaWerkgroepen

Veel meer actie nodig om de Parijs doelen te halen

2 december 2019

Met een opwarming die nu al 1 graad is, dringt de tijd om de uitstoot van broeikasgassen te laten dalen. Voor de grens van 1.5 graad moet de wereldwijde uitstoot nul zijn over ca. 50 jaar. Maar op dit moment neemt die uitstoot nog steeds toe. Het Emissions Gap Report van de Verenigde Naties, dat vorige week werd gepubliceerd, laat zien dat de uitstoot vorig jaar een record heeft bereikt. Erger nog, de plannen die landen hebben ingediend om het Parijs Akkoord uit te voeren, zullen, zelfs als ze geheel worden uitgevoerd, de opwarming onvoldoende beperken. Als er niets verandert dan komt de opwarming aan het eind van de eeuw ruim boven de 3 graden uit, met een verdere stijging daarna.

Het is dus hoog tijd dat landen hun plannen flink aanscherpen. Volgend jaar, op de klimaattop in Glasgow, zal dat moeten gebeuren. Maar tot dusver zijn er geen signalen dat de G20 landen (die met elkaar goed zijn voor zo’n 80% van de totale uitstoot) met de noodzakelijke aanscherpingen gaan komen. De Verenigde Staten gaan onder president Trump hun huidige doelen (nog afgesproken onder president Obama) niet halen en zijn van plan over een jaar zich uit het Parijs Akkoord terug te trekken. In Brazilië, onder president Bolsonaro, worden de plannen niet waargemaakt. De Europese Unie doet haar best om volgend jaar een scherpere doelstelling af te spreken: klimaatneutraal in 2050, d.w.z. een uitstoot van netto nul in 2050. Er zijn echter nog steeds drie lidstaten die dat tegen houden. Eurocommissaris Timmermans moet dit probleem gaan oplossen en zal daarvoor een breed pakket maatregelen, inclusief sociale maatregelen om de enorme transitie voor iedereen mogelijk te maken, voorstellen, bekend onder de naam “Green Deal”. Als China de plannen gaat aanscherpen, wat niet onwaarschijnlijk is, dan kan er met Europa hopelijk een “kopgroep” ontstaan de andere landen kan prikkelen ook hun plannen aan te scherpen.

Nederland probeert intussen een inhaalslag te maken. Met het Klimaatakkoord moet een halvering van de uitstoot van broeikasgassen in 2030, ten opzichte van 1990, worden gerealiseerd. En het pleit in de EU voor een reductie van 55% (die er wellicht gaat komen als de doelstelling van klimaatneutraliteit in 2050 wordt aanvaard). Helaas blijkt uit de doorrekening van het Planbureau voor de Leefomgeving dat met de huidige afspraken in het Klimaatakkoord de reductie op zo’n 45% zal blijven hangen. Ook in Nederland zal er dus nog een schep bovenop moeten. Daarnaast heeft Nederland nog geen concrete plannen om de doelstelling van 95% reductie in 2050, die in de Klimaatwet vastligt, te halen.

lees meer
urgendaVeel meer actie nodig om de Parijs doelen te halen

De adder onder het (stikstof)gras

19 november 2019

De besluiten van het kabinet om overdag de maximum snelheid op snelwegen naar 100km te verlaten om zo de stikstofneerslag in natuurgebieden te verminderen zijn ook goed voor het klimaat (minder uitstoot van stikstofoxiden bij lagere snelheden), de verkeersveiligheid (minder doden en gewonden), de gezondheid (minder schadelijke luchtverontreiniging), de doorstroming van het verkeer (minder files) en de portemonnee (minder brandstofkosten). Er blijkt echter volgens de brief van het Kabinet aan de Tweede Kamer over de stikstofmaatregelen ook gemorreld te gaan worden aan de natuurbescherming: heroverwegen om de Natura 2000 status van natuurgebieden af te schaffen, terugbrengen van de beschermingsniveaus, etc.

Op de website van Agraaf is te lezen wat veel boeren daaronder verstaan, dan kan dat wel eens een grote aanslag op de bescherming van de natuur in Nederland gaan betekenen. Tot dusver heeft de Europese Commissie, die toeziet op de uitvoering van de Natura 2000 wetgeving door de EU lidstaten, geen medewerking verleend aan pogingen van Nederland en andere EU landen om dat te doen. Het hek zou ook van de dam zijn, als sommige lidstaten wel eenzijdig de bescherming van natuurgebieden zouden mogen verminderen. Dan staan vervolgens andere landen op de stoep om hetzelfde te doen.

Natuur is belangrijk voor het klimaat (vastlegging CO2), de biodiversiteit (die zwaar onder druk staat) en de gezondheid van mensen. En Nederland heeft al zo weinig natuur. Laten we ervoor zorgen dat de stikstofcrisis een versterking van de natuur oplevert en geen verzwakking.

 

lees meer
urgendaDe adder onder het (stikstof)gras

Stikstof en klimaat

28 oktober 2019

Er is grote maatschappelijk onrust over het stikstofprobleem. Waar gaat dit nu precies over? Het probleem is de neerslag (“depositie” in vakjargon) van stikstofverbindingen in natuurgebieden, waardoor de natuur wordt aangetast. Het gaat om ammoniak uit de landbouw en stikstofoxiden van het verkeer, de industrie en de landbouw (NEMO Kennislink en TNO).

De neerslag van stikstofverbindingen in de belangrijkste natuurgebieden in Nederland, de zogenaamde Natura 2000 gebieden (Rijksoverheid), is al jaren veel te hoog om de natuur in stand te houden. Het kaartje hiernaast (Universiteit Wageningen) laat zien dat de overschrijding van de norm tussen de 5 en 75% ligt. De belangrijkste bijdragen aan de totale neerslag in Nederland komen van de Nederlandse landbouw (ca. 45%), buitenlandse bronnen(ca. 35%) en Nederlands wegverkeer (ca. 6%). Maar dat zegt niet zoveel. Het gaat er uiteindelijk om hoe die bijdragen zijn voor elk natuurgebied afzonderlijk. Dat is op het tweede kaartje te zien. De bijdrage van de landbouw varieert van 1 tot 65%, met de grootste bijdragen in Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg. De rest komt dus van andere bronnen, die ook op grotere afstand van natuurgebieden kunnen liggen, omdat stikstofverbindingen over lange afstand kunnen worden getransporteerd.

Jarenlang is in Nederland verdere uitbreiding van veestallen, wegen en industrie toegestaan, met extra stikstofneerslag in natuurgebieden met de hoop dat op termijn er door technische ontwikkelingen minder uitstoot zou gaan plaatsvinden. Door een uitspraak van de bestuursrechter is deze praktijk nu verboden, met als gevolg dat momenteel geen vergunningen meer kunnen worden verstrekt voor uitbreiding van stallen, wegen en gebouwen die tot extra stikstofneerslag in natuurgebieden leiden (Rijksoverheid).

De oplossing zal moeten komen van daadwerkelijke vermindering van de stikstofuitstoot van landbouwbedrijven (minder vee, andere praktijken met minder ammoniakuitstoot), het wegverkeer (snelheidsverlaging en diesel vervangen), de industrie (fossiele brandstoffen vervangen door elektriciteit en verlaging van de uitstoot van stikstofoxiden door chemische fabrieken). Door de grote bijdrage van stikstofbronnen op grote afstand van natuurgebieden zullen zowel gebiedsgerichte als landelijke maatregelen nodig zijn (TNO).

Hoe werkt dit door in het klimaatbeleid?

Zoals in een eerdere nieuwsbrief al gemeld, zullen veel maatregelen om de stikstofuitstoot te beperken ook leiden tot een afname van de uitstoot van broeikasgassen. Dus dat is positief. Minder vee leidt tot minder mest en minder uitstoot, langzamer rijden zorgt niet alleen voor minder uitstoot van stikstofoxiden, maar ook dat we zuiniger rijden en minder fossiele brandstoffen gebruiken.

Technische oplossingen die vaak worden genoemd voor het stikstofprobleem, zoals het plaatsen van luchtwassers op veestallen, helpen dan weer niet voor het klimaat omdat deze apparaten veel energie verbruiken en niets doen aan de hoeveelheid dieren.

Het stikstofbeleid laat zien dat pas na een definitieve uitspraak van de rechter de overheid echt pas op de plaats maakt en een rem zet op vervuilende activiteiten. Laten we hopen dat de definitieve uitspraak in de Klimaatzaak op 20 december ook leidt tot een versnelling, en een serieuze aanpak. Het 40puntenplan van Urgenda zorgt niet alleen voor 25% minder uitstoot in 2020, maar dringt ook de stikstofuitstoot flink terug.

lees meer
urgendaStikstof en klimaat

Kan kringlooplandbouw de uitstoot van broeikasgassen reduceren?

11 oktober 2019

Er wordt veel gesproken over kringlooplandbouw dezer dagen. Het moet de oplossing worden van allen problemen die nu door de landbouw worden veroorzaakt: overbemesting, stikstofdepositie, uitstoot van broeikasgassen, insectensterfte, ontbossing door veevoerimport, etc. De Minister van Landbouw heeft een visie gepubliceerd waarin er in 2050 alleen nog maar kringlooplandbouw in Nederland bestaat. Maar hoe werkt dat dan? En is het voor alle problemen een oplossing?

De Universiteit van Wageningen verwoordt het zo: “Kringlooplandbouw houdt in dat we agrarische biomassa en de daarin opgeslagen voedingsstoffen vasthouden in het voedselsysteem. Door nog veel zuiniger om te gaan met schaarse grondstoffen en minder biomassa te verspillen, hoeven minder voedingsstoffen van elders te worden aangevoerd in de vorm van bijvoorbeeld kunstmest en geïmporteerd veevoer. De beschikbaarheid van circulaire grondstoffen bepaalt daarmee de productiecapaciteit en de mogelijkheden voor consumptie die daaruit voortvloeien.”

Met andere woorden: in een gesloten kringloop, blijven veevoer, mest, groente, fruit en dierlijke producten bij elkaar in de buurt. Import van veevoer uit andere werelddelen hoort daar niet bij. Daarmee wordt de import van stikstof gereduceerd, en zal de veestapel moeten krimpen en daarmee daalt de uitstoot broeikasgassen.

Koeien en schapen blijven hiermee nog methaan uitstoten en er ontsnapt nog steeds lachgas uit bemeste bodems, maar in veel mindere mate. Een verdere verduurzaming kan worden gerealiseerd door het terugdringen van het gebruik van pesticiden en door het vasthouden van CO2 in de bodem. Dat laatste kan bijvoorbeeld door het aanleggen van voedselbossen op landbouwgrond, minder ploegen en het ophogen van het grondwaterpeil in veengronden.

Nederland importeert nu veel veevoer, en exporteert ruim 70% van alle vlees, melk en eieren die we hier produceren. Ook eten wij veel buitenlandse producten zoals bananen en avocado’s, maar ook vlees uit Argentinië. Kringlooplandbouw is dus nog ver weg en vraagt een behoorlijke aanpassing. De vraag hoe de overstap naar kringlooplandbouw kan worden gerealiseerd is kort geleden bekeken door de Taskforce Verdienvermogen Kringlooplandbouw.

De conclusie van de Taskforce is een Europese oplossing omdat er intensieve handel in landbouwproducten plaats vindt. En er zijn ook stevige prikkels nodig om boeren op andere productiemethoden te laten overstappen. Een heffing op uitstoot van CO2 en methaan tot de stikstofuitstoot zal waarschijnlijk nodig zijn (Trouw), ofwel een bonus op het vastleggen van koolstof in de bodem.

Ondertussen kunnen we ook zelf wat doen: met onze dagelijkse boodschappen kunnen we lokale boeren ondersteunen die geen kunstmest of pesticiden gebruiken en al aan kringloopboeren doen. Kies vaker plantaardig, lokaal, biologisch of uit het seizoen.

lees meer
urgendaKan kringlooplandbouw de uitstoot van broeikasgassen reduceren?